Việt Nam trong cơn bão dân chủ tại Đông Âu

Cuộc cách mạng dân chủ tại Đông Âu đã tác động mạnh mẽ vào Việt Nam. Lúc đó, từng người, tùy theo vị trí trong xã hội, đã có những phản ứng khác nhau.

Giới lãnh đạo đảng Cộng sản Việt Nam thì cố bưng bít mọi tin tức hoặc diễn giải sai lạc về những diễn biến xảy ra ở các nước Đông Âu và cương quyết chống lại xu hướng đa nguyên chính trị, cho đó là đầu dây mối nhợ đưa đến sự sụp đổ của chế độ và sự mất độc quyền cai trị của đảng. Họ tiếp tục cố thủ trong lô cốt giáo điều Mác-Lê để duy trì độc quyền cai trị, dù biết là chủ nghĩa này đã phá sản.

Giới trí thức, văn nghệ sĩ và một số đông cán bộ đảng viên thì nhìn rõ là chủ nghĩa Mác - Lê không còn là ý thức hệ “ưu việt” như họ đã bị nhồi nhét và tin tưởng một cách mù quáng trong quá khứ. Trong số này, đã có người can đảm nhìn ra rằng chính ý thức hệ Mác - Lê đang là chướng ngại ngăn cản đà phát triển của đất nước và sự tiến bộ của dân tộc. Đặc biệt là đã có một số văn nghệ sĩ viết bài ca ngợi dân chủ đa nguyên và tố cáo những tệ nạn trong xã hội do chế độ cực quyền sản sinh ra.

Trong khi đó, vì bị chế độ bưng bít mọi luồng thông tin từ bên ngoài và bị bộ máy tuyên truyền diễn dịch sai lạc về mục tiêu đấu tranh của các phong trào dân chủ tại Đông Âu, đại đa số quần chúng ở trong nước đã không có nhận thức rõ ràng về các biến cố này nên đã tỏ thái độ thờ ơ. Một thiểu số tuy biết rõ các diễn biến nhờ những liên lạc và tin tức chia xẻ từ một số người thân đang tu nghiệp hoặc đang lao động tại các nước Đông Âu, nhưng cũng chỉ có phản ứng chờ đợi.

Đông Âu hậu cộng sản và Việt Nam ngày nay

Biến cố Đông Âu đã đưa đến nhiều thay đổi khác nhau trong hàng ngũ lãnh đạo thượng tầng của các đảng Cộng sản, tùy theo sự khôn ngoan và nhanh chóng thoái lui nhượng bộ của họ trước những phản ứng đấu tranh của quần chúng. Chỉ riêng trường hợp vợ chồng Nicolae Ceausescu, cựu chủ tịch nhà nước Romania, đã bị xử tử hình sau phiên tòa đặc biệt kéo dài không quá 1 giờ đồng hồ vào ngày 25 tháng 12, 1989, còn lại các giới lãnh đạo khác không bị đe dọa đến sinh mệnh.

Cựu tổng bí thư kiêm Chủ tịch Hội đồng nhà nước Bulgaria là Todor Zhivkov bị đưa ra tòa vào năm 1992, vì tội biển thủ tài sản quốc gia trong 35 năm cai trị, lãnh án 7 năm cấm cố; nhưng vì tuổi quá già nên được miễn thọ án.

Cựu Tổng thống Wojciech Jaruzelski (Chủ tịch đảng Cộng sản Ba Lan, người đã ra lệnh đàn áp dã man Công đoàn Đoàn kết vào đầu thập niên 1980), đã về hưu năm 1990, sau đó viết hồi ký. Ngày 14 tháng 11, 1994, Jaruzelski đang ngồi ký tên lưu niệm cho quan khách tham dự buổi ra mắt quyển hồi ký của mình tại một tiệm sách ở phía tây thành phố Brotswarf thì bị một thanh niên ném đá làm sưng mặt. Thanh niên này sau đó bị cảnh sát bắt, và cung khai là từng bị ở tù dưới thời Jaruzelski đàn áp Công đoàn Đoàn kết.

Tại Tiệp Khắc, cựu tổng bí thư đảng Cộng sản Tiệp Khắc, Gustav Husak (nổi tiếng về vụ cầu cứu Hồng quân Liên Xô để đàn áp cuộc nổi dậy của quần chúng vào năm 1968), đã bị thất sủng năm 1989, nhưng vẫn không bị chính quyền mới gây khó khăn. Gustav Husak chết vì bệnh vào tháng 1 năm 1991. Trong khi đó, cựu Thủ tướng Adamec và cựu tổng bí thư sau cùng của đảng Cộng sản Tiệp Khắc, Milos Jakes, đã về hưu, sống với tiền trợ cấp hưu bổng. Cả hai người này đã từng ra trước Quốc hội để trả lời về một số vấn đề liên quan đến các cuộc đàn áp trong quá khứ, nhưng không bị buộc tội.

Hình Ảnh - Liên Xô và Đông Âu

Hồng Quân Liên Xô đã tiến vào phía Đông thành phố Berlin vào chiều ngày 30 tháng 4,1945. Kể từ đó nước Đức bị chia đôi và Thành phố Berlin bị 4 nước chiếm đóng. Liên Xô kiểm soát phía Đông còn Hoa Kỳ, Anh, Pháp kiểm soát phía Tây.Photo by Corbis.

Hồng Quân Liên Xô và chiến xa chiếm đóng các đường phố chính của Hungary trong sự biến năm 1956. Photo by Corbis

Kháng chiến quân A Phú Hãn đã nổi dậy chống lại cuộc xâm lược của Liên Xô vào năm 1979. Cuộc chiến này đã làm cho Liên Xô sa lầy và kiệt quệ mọi mặt và phải triệt thoái vào năm 1989. Photo by AP/AFP/Getty Images.

Một nhóm Spetsnaz (lực lượng đặc biệt) Liên Xô chuẩn bị thi hành nhiệm vụ tại A Phú Hãn năm 1988. Photo by reddit.com

Xe tăng Liên Xô bị lực lượng du kích A Phú Hãn đánh úp và khống chế. Photo by Corbis.

Trọng Pháo của Liên Xô bị du kích A Phú Hãn tịch thu. Photo by Corbis

Thành phần lãnh đạo sau cùng của đảng Cộng sản Liên Xô được bầu lên trong Đại Hội Đảng Lần Thứ 27 vào tháng 3, 1985.Tổng Bí Thư Gorbachev đứng giữa, bên tay trái là Thủ tướng Andrei Gromyko. Photo by AFP/Getty Images

Ông Gorbachev và vợ, bà Raisa trong một chuyến công du Ba Lan vào năm 1988. Photo by RIA Novosti archive.

Dân Đông Berlin đã vẽ khẩu hiệu “Cảm ơn – Gorbi (tên hiệu của Gorbachev) vì đã áp lực nhà độc tài Đông Đức Honecker phải thay đổi. Photo by RIA Novosti Archive.

Tổng Bí Thư Đảng Cộng sản Liên Bang Xô Viết gặp các nhà lãnh đạo Cộng sản tại Đông Âu vào ngày 26 tháng 8, 1985, đề nghị tiến hành chính sách cải tổ và mở cửa giao thương với các quốc gia Tây Âu. Tham dự cuộc họp gồm (từ trái qua phải) Nicolae Ceausescu (Romania), Janos Kadar (Hung Gia Lợi), Michail Gorbachev (Liên Xô), Wojciech jaruzelski (Ba Lan), Todo Zivkov (Bulgaria), Erich Honecker (Đông Đức), Gustav Husak (Tiệp Khắc). Photo by AFP/Getty Images.

Tổng Thống mới đắc cử George H. Bush, Tổng thống đương nhiệm Ronald Reagan đón tiếp Tổng Bí Thư Gorbachev tại New York, tháng 12, 1987. Photo by Corbis.

Khối Liên Xô chính thức tan rã: Lãnh đạo của các nước Cộng hòa trong Liên Bang Xô Viết đã ký Hiệp định Belovezha chính thức xóa bỏ Liên Bang Xô Viết để thành lập Cộng Đồng Các Quốc Gia Độc Lập (Commonwealth of Independent States) vào 8 tháng 12,1991. Photo by RIA Novosti archive.

Hình Ảnh - Ba Lan

Lech Walesa, người thợ điện vô danh tại xưởng đóng tàu Lê Nin, thành phố Gdańsk được Đức Giáo Hoàng ban phép lành tại Trụ sở Giáo Hội Thiên Chúa Giáo Ba Lan tháng 6,1979, sau trở thành anh hùng của dân tộc Ba Lan. Photo by AFP/Gety Images.

Lech Walesa đã lãnh đạo cuộc đình công của hơn 20.000 công nhân thuộc xưởng đóng tàu Lênin tại thành phố Gdańsk để đòi hỏi quyền thành lập Công Đoàn Độc Lập. Chính quyền Ba Lan đã phải nhượng bộ và công nhận sự hợp pháp của Công Đoàn vào ngày 31 tháng 8,1980. Photo by Krzysztof Korczyński/Ze Zbiorów

Công nhân tụ tập đình công trước Cổng Xưởng đóng tàu Lênin tại Thành Phố Gdańsk, tháng 8, 1980. Photo by Corbis

Đài tưởng niệm 44 Công Nhân đã bị bắn chết ngay trước cổng xưởng đóng tàu Lênin trong cuộc đình công vào tháng 12, 1970.Photo by pixabay.com

Ban lãnh đạo Công Đoàn Đoàn Kết họp báo công bố chương trình hành động chống lại chính sách độc tài của đảng Cộng sản Ba Lan (1981). Photo by pinterest.com

Hàng trăm ngàn công nhân hưởng ứng lời kêu gọi của Công Đoàn Đoàn Kết không đến công sở ra đường biểu tình đòi tự do dân chủ tại Thủ đô Warsaw (1981). Photo by AFP/Getty Images.

Chính quyền Cộng sản Ba Lan ban hành thiết quân Luật ngày 13 tháng 12,1981 và bắt giữ 6.000 cán bộ, lãnh đạo Công đoàn Đoàn Kết. Photo by AFP/Getty Images

Khoảng 500.000 người bao vây Thủ đô Warsaw từ tháng 4 đến tháng 8,1988 khiến cho mọi sinh hoạt bị tê liệt, chính quyền Cộng sản Ba Lan phải chấp thuận đối thoại với Công Đoàn Đoàn Kết. Photo by Wikiwand.com

Ngày 26 tháng 8, 1988, Tổng Bí Thư Đảng Cộng sản Ba Lan Tướng Wojciech Jaruzelski đã phải gặp ông Lech Walesa và đề nghị một cuộc thảo luận Bàn Tròn để chấm dứt tình trạng bế tắc của Ba Lan. Photo by alliance/dpa/adn

Hội Nghị Bàn Tròn được tổ chức tại Cung điện Radziwill, nằm tại Phố cổ Warsaw. Bắt đầu ngày 6 tháng 2 và kết thúc ngày 5 tháng 4, 1989, trải qua 92 cuộc đàm phán. Kết quả Hội Nghị Bàn Tròn là cuộc bầu cử Quốc Hội tự do được tổ chức hai lần vào ngày 4 và 18 tháng 6, 1989. Photo by theguardian.com

Dân chúng Ba Lan lần đầu tiên đi bầu một cách tự do nên tham dự rất đông vào 2 đợt: Đợt I ngày 4 tháng 6 và Đợt II ngày 18 tháng 6,1989 dành cho những ứng viên không đủ quá bán số phiếu. Photo by AP/Getty Images.

Công Đoàn Đoàn Kết đã dành thắng lợi bất ngờ, với 33 ghế trên 35 ghế bầu lại ở Hạ Viện và chiếm 99 ghế trên 100 ghế bầu lại ở Thượng Viện. Photo by Insight.com

Hình Ảnh - Đông Đức & Bức tường Bá Linh

Tổng Bí Thư Liên Xô Leonid Brezhnev ôm hôn Tổng Bí Thư Đảng Cộng sản Đông Đức Erich Honecker, trong Lễ Kỷ Niệm 30 năm thành lập Cộng Hòa Đông Đức vào tháng 10, 1979. Đây là truyền thống mỗi khi Brezhnev sang Đông Đức.Photo by Corbis.

Tháp truyền hình Fernsehturm (cao 368 mét), hoàn thành năm 1969, nằm ở quảng trường Alexanderplatz. là niềm hãnh diện của Đông Đức trước khi sụp đổ năm 1989. Photo by Corbis

Tổng Bí Thư Erich Honecker tổ chức lễ duyệt binh kỷ niệm 40 năm ngày thành lập nhà nườc Cộng Hòa Dân Chủ Đức tại Bá Linh vào ngày 7 tháng 10, 1989. Để chứng tỏ với thế giới rằng Đông Đức vẫn còn mạnh nên Honecker đã mời rất đông đảo đại diện các đảng Cộng sản trên toàn thế giới về dự, trong đó có Nguyễn Văn Linh (CSVN), Gorbachev (Liên Xô), Castro (Cuba)... nhưng đây cũng là buổi lễ sau cùng của Honecker. Photo by picture alliance/dpa/adn

Dân Chúng thủ đô Bá Linh biểu tình chống kết quả gian lận trong cuộc bầu cử Hội Đồng Nhân Dân Địa Phương, vào đầu tháng 5, 1989, từ đó làm bùng nổ làn sóng biểu tình chống chính quyền ở khắp các thành phố lớn. Photo by WSWS.org

Ngoại trưởng Peter Varkonyi (Hungary) và Ngoại trưởng Áo Alois Mock (bên trái) cùng cắt bỏ biên giới giữa Hung và Áo vào tháng 5,1989. Photo by telegraph.co.uk

Lợi dụng kỳ nghỉ hè từ tháng 6 tới tháng 8, 1989, hàng ngàn người dân Đông Đức đã dẫn dắt nhau tràn qua biên giới Hung – Áo để xin tỵ nạn Tây Đức. Photo by Corbis

Người dân Đông Đức đã tràn ngập Tòa Đại Sứ Tây Đức ở Praha hết chỗ chứa, khiến cho chính quyền Tây Đức phải thương lượng với Đông Đức để dùng xe lửa chở người tỵ nạn băng qua lãnh thổ Đông Đức đi vào Tây Đức. Photo by the vieweast.worpress.com

Đoàn xe lửa đưa người tỵ nạn Đông Đức về đến Hof, tiểu bang Bayern, được dân chúng Tây Đức chào đón vào ngày 5 tháng 10, 1989.Photo by alliance/DPA.

Hàng trăm ngàn người biểu tình đòi Tổng Bí Thư Honecker từ chức vào tối ngày 16 tháng 10, 1989 ở Leipzig. Photo by wikipedia.com

Non 1 triệu người tham dự cuộc biểu tình tại Quảng trường Alexanderplatz ngày 4 tháng 11, 1989, đòi Đông Đức thay đổi. Những biểu ngữ trong ngày biểu tình này đã lưu giữ trong viện bảo tàng Quốc Gia của nước Đức. Photo by theguardian.com

Trạm kiểm soát trên đường Bornholmer (Đông Berlin) là nơi mở cổng đầu tiên cho dân chúng bên Đông và Tây Berlin qua lại vào đêm mồng 9 tháng 11, 1989. Hình chụp lúc 12:45 sáng. Photo by DPA/Reuteur.

Trạm kiểm soát Charlie (Đông Berlin) là trạm thứ hai mở cửa trước áp lực của người dân vào đêm 9 tháng 11,1989. Photo by AFP/Getty Images.

Dân chúng vui mừng về sự kiện bức tường Berlin sụp đổ đêm 9 tháng 11, 1989, dẫn đến việc thống nhất nước Đức và chấm dứt cuộc chiến tranh lạnh, tại Công Trường Brandenburg sáng mồng 10 tháng 11, 1989. Photo by theatlantic.com

Công Trường Brandenburg vào sáng ngày 10 tháng 11, 1989. Photo by CNN, BBC

Nước Đức tổ chức kỷ niệm 25 năm (1989-2014) ngày bức Tường Bá Linh sụp đổ trước cổng thành Brandenberg và ngày 10 tháng 11, 2014. Photo by Corbis

Hình Ảnh - Tiệp Khắc

Công Trường Wencesles và Đại Lộ National, nơi đã diễn ra các cuộc chính biến lịch sử của Tiệp Khắc vào những năm 1914, 1939, 1968 và 1989. Photo by Peter Stehlik en.wikipedia.com

Ban nhạc Rock có tên “Plastic People of Universe” đã tạo một phong trào trẻ phản kháng tại Tiệp Khắc trong thập niên 70 trước khi phong trào Hiến Chương 77 ra đời. Photo by Slow.Journalism.com

Kịch tác gia Vaclav Havel là linh hồn của Nhóm Hiến Chương 77 và cũng là người lãnh đạo Diễn đàn Dân sự năm 1989, để khởi động phong trào bất tuân dân sự tại Tiệp Khắc. Photo by hedailybeast.com

Nhà hát Magic Lantern (Đèn Thần) còn có tên là Hí Viện Quốc Gia, được chọn làm tổng hành dinh của Diễn đàn Dân sự nơi mà Kịch tác Gia Vaclav Havel cùng với giới trí thức, văn nghệ sĩ và nhiều cựu lãnh đạo đảng Cộng sản Tiệp ly khai hội họp, điều hướng cuộc tranh đấu chống chế độ độc tài trong 10 ngày từ 17 đến 27 tháng 11,1989. Photo by Bantam Press.

Kịch tác gia Vaclav Havel nói chuyện trước 500.000 người trong đêm 25 tháng 11, kêu gọi Tổng Đình Công trên toàn quốc vào ngày 27-11-1989 để áp lực chính quyền Tiệp Khắc từ chức. Photo by bostonglobe.com

Sau khi Kịch tác gia Vaclav Havel từ trần vào ngày 8  tháng 11,2011, ở tuổi 75, điêu khắc gia Kurt Gebauer đã tạo hình trái tim bên di ảnh của Havel tại lối vào của Nhà hát Đèn Thần, tức Hí Viện Quốc Gia để mọi người cùng tưởng nhớ. Photo by Ly Thai Hung (2019).

Đại Lộ Narodni cạnh Hí Viện Quốc Gia tại Prague - nơi diễn ra câu chuyện sinh viên khoa toán, tên là Adam Smid bị công an đánh chết nhưng thực tế chỉ là tin phịa của công an để tạo áp lực phe giáo điều ở trong đảng, nhưng cuối cùng bị đẩy thành áp lực của quần chúng dẫn đến sự tan rã chế độ độc tài cộng sản tại Tiệp Khắc. Photo by dreamtimes.com

Cuộc cách mạng Tiệp Khắc diễn ra trong 10 ngày từ 17-11 đến 27-11,1989 diễn ra trong ôn hòa. Do đấy, nữ giáo sư Rita Klimova, thành viên nhóm Hiến Chương 77, đặt tên là Cách Mạng Nhung. Photo by adst.org

Tổng Thống Valac Havel (Tiệp) và Tổng Thống Lech Walesa (Ba Lan) trao đổi thân mật những kinh nghiệm trong đời sống, nhất là kinh nghiệm bỏ hút thuốc tại quán bia ở Warsaw (3,1998). Photo by Corbis.